राम पुकार महतो, असार ०७-नेपाल एक ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र भौगोलिक विविधता लिएर आउने मुलुक हो। यसको राजनीतिक संरचना र समसामयिक घटनाक्रमहरूले संघीयताको अवधारणालाई ठूलो महत्व दिएको छ। यद्यपि संघीयता विभिन्न अवसर र चुनौतीहरू प्रदान गर्दछ, यसको कार्यान्वयनले प्रश्न उठाउँछ—के यो एउटा सपना हो या बोझ?
संघीयताको अवधारणाले विभिन्न जाति, संस्कृति र भौगोलिक विशेषतालाई समेट्न र प्रतिनिधित्व गर्नको लागि नयाँ अवसर प्रदान गरेको छ। संघीयताले प्रत्येक क्षेत्रलाई आफ्नो विकास र व्यवस्थापनको लागि स्वतन्त्रता र अधिकार प्रदान गर्दछ। यसले स्थानीय समुदायलाई आफ्नै मुद्दामा संलग्न गराउने, निर्णय गर्ने र विकासका लागि योजना बनाउने अवसर दिन्छ। यस प्रकारका अवसरहरूले नागरिकको सहभागिता र राजनीतिक सचेतनामा वृद्धि गर्न सक्छ।
नेपालमा संघीयता कार्यान्वयन गर्दा देखिएका समस्या र चुनौतीहरूले भने हामीलाई सोच्न विवश पार्दछन्। नेपालमा संघीयता लागू भएको केही वर्षमै यसको प्रभाव र चुनौतीहरू उजागर हुँदै आएका छन्। एक त भयो, नयाँ संरचना बनाउँदा राजनीतिक मञ्चमा जटिलता आएको छ। संघीय संरचना भएको हुँदा केन्द्र र प्रदेश बीचको शक्तिको वितरणमा अस्पष्टता र विवाद देखा परिरहे। अधिकार विभाजनको स्पष्टता नहुँदा, स्थानीय सरकारहरुले प्रभावकारी ढङ्गले काम गर्न असफल भइरहेका छन्। यसले विकास र सामाजिक न्यायमा बाधा पुगेको छ।
तर पनि संघीयता लागू हुनुको निश्चित फाइदा रहेकाले यसको आलोचना मात्र गर्नु उचित हुँदैन। संघीयताले विभिन्न जाति र संस्कृति बीचको द्वंद्वलाई कम गर्न मद्दत गर्ने उद्देश्यले लागू गरिएको हो। यद्यपि यसको कार्यान्वयन गर्दा सन्तुलन र सहकार्यको आवश्यकता विशेष रुपमा महसुस गरिएको छ। संघीयता प्राप्त गर्नका लागि सबै समुदायका लागि समान अवसरहरूको सुनिश्चितता र सहिष्णुता आवश्यक छ।
नेपालमा संघीयता लागू हुँदा देखा परेको अर्को चुनौती भनेको संसाधनको अभाव हो। संघीय संरचनाले सरकारलाई विभिन्न तहमा विभाजन गर्दछ, तर स्थानीय सरकारका लागि आवश्यक स्रोत र साधन अभाव हुँदा कार्यक्रम र नीति कार्यान्वयनमा गम्भीर बाधा आउँछ। स्थानीय प्रशासनिक संरचनाहरूलाई पर्याप्त वित्तीय र प्राविधिक सहयोग नहुँदा जनतासँगको अपेक्षा पूरा गर्न दिक्कत हुन्छ। यसकारण, संघीयता कार्यान्वयन गर्नका लागि आर्थिक आत्मनिर्भरता पनि आवश्यक छ।
संघीयता लागू गर्दा यसको सकारात्मक र नकारात्मक पक्षलाई जिम्मेवारीपूर्वक विचार गर्न आवश्यक छ। संघीयता भन्नाले मात्र संरचनात्मक परिवर्तन होइन, तर स्थानीयस्तरमा जनतालाई सशक्त बनाउने एक प्रक्रिया हो। यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनले ढांचामै सुधार ल्याउन सक्छ र देशको राजनीतिक समाजीकरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
नेपालमा संघीयता सफल बनाउनका लागि आवश्यकता परेको छ: राजनीतिक इच्छाशक्ति, विकासका लागि दीर्घकालीन योजनाहरू, र जनताको सक्रिय सहभागिता। संगठित र समन्वयित ढंगबाट काम गर्नु पर्दछ। संघीयता सँगै आएको विचारधारामा सहिष्णुता, समानता र विविधताको सम्मान नितान्त आवश्यक छ। यसले समुदायहरू बीचको आपसी समझदारी र सहयोगलाई नै पनि सुदृढ गर्न मद्दत गर्नेछ।
अन्ततः, संघीयता नेपालका लागि एउटा सपना हो वा बोझ? यो हाम्रा कार्य, रणनीतिहरू र योजनामा निर्भर गर्दछ। यदि हामी यो प्रक्रियामा अनुकुलता र सहकार्यलाई प्रोत्साहित गर्छौं भने संघीयता सपना बन्न सक्छ। तर यसलाई प्रभावकारी ढंगले कार्यान्वयन गर्न नसम्झिने हो भने, यो बोझ बनेर रहन सक्छ। संघीयताको वास्तविकता र यसका फाइदाहरूको उपयोग गर्दा मात्रै हामी नेपाललाई विकासको मार्गमा अघि बढाउन सक्छौं। संघीयता परिकल्पित सपना मात्र नभएर, हाम्रा साझा प्रयास र इच्छाशक्तिको परिणाम हो।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
