तनविर रेजा राइन,जनकपुरधाम,०७ भदौ । नेपालमा इन्टरनेट प्रयोग तीव्र गतिमा बढ्दै जाँदा साइबर अपराध पनि समानान्तर रूपमा फैलिएको छ।
पछिल्लो एक वर्षमा मात्र नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोमा हजारौं किशोर–किशोरीले अश्लील वा गोप्य तस्बिर देखाएर धम्क्याइने, ब्ल्याकमेल गरिने वा आपराधिक लाभ उठाउने प्रयास भएको उजुरी दर्ता गराएका छन्।
अपराधको तरिका
प्रहरीका अनुसार अपराधीहरूले प्रायः सामाजिक सञ्जाल र मेसेजिङ एप प्रयोग गर्छन्। सुरुमा पीडितसँग मित्रता गर्ने, विश्वास जित्ने, अनलाइन प्रेम वा मित्रताको नाममा गोप्य तस्बिर लिन प्रलोभन दिने काम हुन्छ। त्यसपछि ती तस्बिरलाई प्रयोग गरी धम्की दिने, पैसा असुल्ने वा जबरजस्ती कार्यमा संलग्न गराउने प्रवृत्ति तीव्र गतिमा बढ्दै गएको छ।
कुन–कुन अपराध बढिरहेका छन्?
अनलाइन ब्ल्याकमेलिङ र धम्की : विशेष गरी किशोर–किशोरीलाई गोप्य वा अश्लील तस्बिर देखाएर डराउने, पैसा असुल्ने वा आपराधिक लाभ लिन खोज्ने घटना बढेका छन्।
सोसल मिडिया ह्याकिङ : फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक लगायतका खाताहरू ह्याक गरेर नक्कली सूचना फैलाउने, पैसा ठग्ने वा चरित्र हत्या गर्ने गतिविधि बढ्दै छन्।
अनलाइन ठगी : ‘लाटरी परेको छ’, ‘विदेश पठाइदिन्छौं’, ‘सस्तो सामान पाइन्छ’ जस्ता प्रलोभन देखाएर सर्वसाधारण ठग्ने घटना निरन्तर बढिरहेका छन्।
फेक न्युज र अफवाह : सामाजिक सञ्जालमार्फत झुट्टा समाचार र हल्ला फैलाउँदा समाजमा तनाव र भ्रम सिर्जना भइरहेको छ।
किशोरी बढी शिकार
उजुरी परेकामध्ये अधिकांश पीडित किशोरी रहेको प्रहरी तथ्याङ्कले देखाएको छ। उमेर कम भएकाले सजिलै विश्वास गर्ने, टेक्नोलोजी प्रयोगमा सचेत नहुनु र अभिभावकको नियमित निगरानी नपाइनु कारणले किशोरीहरू बढी शिकार भइरहेको विज्ञहरूको भनाइ छ।
असर कस्कोमा बढी ?
साइबर अपराधले सबै उमेर समूहलाई असर गरे पनि, किशोर–किशोरी र महिला बढी प्रभावित हुने समूहमा पर्छन्। उमेरकै कारण सजिलै प्रलोभनमा पर्ने, सचेतना कम हुने वा सामाजिक दबाब बढी हुने कारण उनीहरू सजिलै अपराधीको निशानामा पर्छन्।
प्रहरीको चेतावनी:
साइबर ब्युरोले किशोरी, विद्यार्थी र अभिभावकलाई अनलाइनमा सतर्क रहन आग्रह गरेको छ।
– व्यक्तिगत वा गोप्य तस्बिर अनलाइन नबाँड्न
– अपरिचित व्यक्तिलाई निजी जानकारी नदिन
– धम्की वा ब्ल्याकमेल भए तत्काल प्रहरीलाई जानकारी गराउन
नियन्त्रणका लागि के गर्न सकिन्छ ?
विद्यालय तहबाटै डिजिटल साक्षरता र सुरक्षित इन्टरनेट प्रयोग सिकाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
– अभिभावकहरूले छोराछोरीसँग खुलेर संवाद गर्ने, उनीहरूको अनलाइन गतिविधिमा ध्यान दिने।
– प्रहरी र सरकारको तर्फबाट साइबर अपराध नियन्त्रणका कडा कानूनी व्यवस्था र छिटो न्यायिक प्रक्रिया सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
– सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा सचेत, जिम्मेवार र सावधान बन्नुपर्छ।
बढ्दो चुनौती:
प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार केवल विगत एक वर्षमै यस्ता उजुरीहरूको संख्या अघिल्ला वर्षको भन्दा दोब्बर पुगेको छ। डिजिटल प्रविधिको फाइदा जति बढ्दै गएको छ, त्यसको दुरुपयोग पनि त्यत्तिकै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको उनीहरूको चेतावनी छ।
निष्कर्ष:
प्रविधि हाम्रो आवश्यकता हो, तर यसको दुरुपयोग रोक्न नसके यो खतरा बन्न सक्छ। हरेक प्रयोगकर्ताले आफ्ना व्यक्तिगत गोपनीयता सुरक्षित राख्नुपर्छ, र समाजले युवालाई सही दिशातर्फ मार्गदर्शन गर्नुपर्छ। सचेत प्रयोग नै साइबर अपराधविरुद्धको सबैभन्दा प्रभावकारी हतियार हो।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
